Odzież ostrzegawcza. Klasy EN ISO 20471, jak dobrać i najczęstsze błędy

Czym jest odzież ostrzegawcza i jak działa

Odzież ostrzegawcza, nazywana też odblaskową lub HI-VIS, łączy dwa rodzaje materiału, które działają w różnych warunkach.

Materiał fluorescencyjny, czyli jaskrawe tło w kolorze żółtym, pomarańczowo-czerwonym lub czerwonym, zamienia promieniowanie UV na światło widzialne. Dzięki temu w dzień, o świcie, o zmierzchu i we mgle wydaje się świecić i wyraźnie odcina się od otoczenia.

Materiał odblaskowy, czyli srebrne pasy, odbija światło z powrotem w stronę jego źródła. W nocy, w świetle reflektorów, kierowca widzi pasy jako jasne linie, które od razu układają się w sylwetkę człowieka.

Dopiero połączenie obu materiałów zapewnia widoczność przez całą dobę. Zwykła kurtka robocza z wszytymi paskami odblaskowymi nie jest odzieżą ostrzegawczą, jeśli nie ma certyfikatu na zgodność z normą EN ISO 20471.

Klasy odzieży ostrzegawczej według EN ISO 20471

Norma dzieli odzież ostrzegawczą na trzy klasy. O klasie decyduje minimalna powierzchnia materiału fluorescencyjnego i odblaskowego, mierzona na najmniejszym dostępnym rozmiarze.

Pasy odblaskowe muszą mieć co najmniej 5 cm szerokości, a materiał tła musi otaczać tułów, a w odzieży z rękawami i nogawkami także ręce i nogi. Dzięki temu pracownik jest widoczny z każdej strony.

Klasę 3 rzadko osiąga sama kamizelka. Zwykle uzyskuje się ją kompletem, na przykład kurtką z długim rękawem i spodniami w klasie 1 lub 2. Producent podaje na metce, w jakim zestawieniu dane ubrania spełniają klasę 3.

Jaką klasę odzieży ostrzegawczej wybrać

Norma wiąże klasę z prędkością ruchu pojazdów, w pobliżu których pracuje człowiek, oraz z tym, czy jest skupiony na pracy, a nie na ruchu wokół niego.

To minimum. Wyższą klasę warto wybrać, gdy praca odbywa się w nocy, we mgle, przy dużym natężeniu ruchu albo na tle o podobnym kolorze, na przykład pomarańczowe kamizelki wśród jesiennych liści czy żółte przy żółtych maszynach. Ostateczny wybór powinien wynikać z oceny ryzyka zawodowego dla danego stanowiska.

KAT. II to nie klasa 2. Najczęstsza pomyłka przy zakupie

W opisach odzieży ostrzegawczej często pojawia się oznaczenie KAT. II. Wiele osób myli je z klasą 2, a to zupełnie co innego.

Kategoria ŚOI (I, II lub III) wynika z rozporządzenia unijnego o środkach ochrony indywidualnej i mówi, jak poważne ryzyko produkt ma chronić i jak był certyfikowany. Odzież ostrzegawcza to zwykle kategoria II, czyli produkt badany przez niezależną jednostkę notyfikowaną.

Klasa widoczności (1, 2 lub 3) wynika z normy EN ISO 20471 i mówi, ile materiału fluorescencyjnego i odblaskowego ma ubranie.

Jeden produkt ma więc oba oznaczenia naraz. Dobrze to widać na przykładzie bluzy Brixton Flash KAT. II KL. 2, która jest środkiem ochrony kategorii II i jednocześnie odzieżą ostrzegawczą klasy 2, albo kurtki Benefit HI-VI KAT. II klasa 3. Przy zakupie zawsze szukaj na metce piktogramu normy EN ISO 20471 z cyfrą oznaczającą klasę.

Odzież ostrzegawcza na jesień i zimę

Zimą odzież ostrzegawcza musi jednocześnie grzać, chronić przed deszczem i pozostać widoczna. Najlepiej sprawdza się zasada warstw, którą opisujemy szerzej w poradniku buty robocze zimowe i odzież ocieplana.

Warstwa zewnętrzna to kurtka ostrzegawcza ocieplana lub przeciwdeszczowa. Praktycznym rozwiązaniem są kurtki wielofunkcyjne, takie jak PROLUMO 5w1 w kolorze żółtym HV, którą można nosić z podpinką lub bez. Na deszczowe dni dobrze sprawdza się kurtka przeciwdeszczowa odblaskowa SATURN.

Warstwa ocieplająca to polar lub bluza ostrzegawcza, na przykład polar roboczy HV 340 g, polar BF04 w klasie 2 albo bluza ostrzegawcza Portwest ES303. Dzięki temu pracownik pozostaje widoczny także po zdjęciu kurtki w ogrzewanej kabinie czy hali.

Gdy kurtka nie jest ostrzegawcza, na zwykłą odzież ocieplaną można założyć kamizelkę, na przykład kamizelkę Brixton Flash w klasie 2 lub kamizelkę odblaskową LUNA. Pamiętaj, że kamizelka musi być zapięta, inaczej jej powierzchnia widoczna z boku i z tyłu wyraźnie się zmniejsza.

Uzupełnieniem są czapka ochronna Bumpcap HV oraz plecak ostrzegawczy zgodny z EN ISO 20471, który nie zasłania odblasków na plecach, jak robi to zwykły plecak.

Najczęstsze błędy przy odzieży ostrzegawczej

Brudna i wyblakła odzież. Kurz, olej i błoto gaszą fluorescencję, zanim zużycie będzie widoczne gołym okiem. Materiał tła blaknie też od słońca. Odzież, która straciła jaskrawy kolor, nie spełnia już normy, nawet jeśli jest cała.

Pranie niezgodne z metką. Wiele modeli ma określoną maksymalną liczbę prań, po której producent nie gwarantuje parametrów pasów odblaskowych. Nie używaj wybielaczy, przestrzegaj temperatury podanej na metce i nie prasuj pasów odblaskowych.

Logo zasłaniające tło. Duży nadruk lub haft na plecach zmniejsza powierzchnię materiału fluorescencyjnego i może obniżyć klasę ubrania. Znakowanie odzieży ostrzegawczej najlepiej zaplanować tak, by nie zasłaniało pasów i nie zajmowało dużej części tła. Więcej o tym w artykule haft czy nadruk na odzieży roboczej.

Rozpięta kamizelka i źle dobrany rozmiar. Zbyt duża kamizelka fałduje się i zasłania pasy, zbyt mała nie zapina się. W obu przypadkach widoczność spada.

Zwykłe paski odblaskowe zamiast certyfikowanej odzieży. Kurtka robocza z pasami odblaskowymi bez certyfikatu EN ISO 20471 nie jest odzieżą ostrzegawczą w rozumieniu przepisów BHP.

Przepisy i obowiązki pracodawcy

Odzież ostrzegawcza jest środkiem ochrony indywidualnej. Zgodnie z art. 237⁶ Kodeksu pracy pracodawca musi zapewnić ją pracownikom nieodpłatnie, jeśli z oceny ryzyka zawodowego wynika zagrożenie potrąceniem przez pojazd, wózek lub maszynę. Rodzaj i klasa odzieży powinny być wpisane do tabeli przydziału odzieży i środków ochrony indywidualnej.

Poza pracą też obowiązują przepisy. Zgodnie z art. 43 ustawy Prawo o ruchu drogowym pieszy poruszający się po zmroku drogą poza obszarem zabudowanym musi używać elementów odblaskowych w sposób widoczny dla innych uczestników ruchu, chyba że idzie po drodze przeznaczonej wyłącznie dla pieszych lub po chodniku.

Poza normą EN ISO 20471 istnieje też norma EN 17353 dla odzieży o zwiększonej widoczności w sytuacjach średniego ryzyka, na przykład dla rowerzystów czy osób przemieszczających się po terenie zakładu przy wolnym ruchu pojazdów. Wymaga ona mniejszych powierzchni materiałów niż EN ISO 20471, dlatego nie zastępuje odzieży ostrzegawczej przy pracy w pobliżu ruchu drogowego.

O tym, jakie normy musi spełniać odzież robocza i jak je czytać, piszemy w artykule normy odzieży roboczej i obuwia BHP.

Najczęstsze pytania

Czym różni się klasa 2 od klasy 3 odzieży ostrzegawczej?

Ilością materiału fluorescencyjnego i odblaskowego. Klasa 2 wymaga co najmniej 0,50 m² tła i 0,13 m² pasów odblaskowych, klasa 3 co najmniej 0,80 m² tła i 0,20 m² pasów. Klasę 3 stosuje się przy ruchu pojazdów powyżej 60 km/h.

Czy kamizelka odblaskowa wystarczy na budowie?

Na większości placów budowy, gdzie pojazdy poruszają się powoli, wystarcza kamizelka w klasie 2. Przy pracach w pasie drogowym przy szybszym ruchu potrzebna jest klasa 3, czyli zwykle kurtka z rękawami lub komplet kurtki i spodni.

Jaki kolor odzieży ostrzegawczej wybrać, żółty czy pomarańczowy?

Oba kolory spełniają normę. Wybieraj ten, który bardziej kontrastuje z otoczeniem. Żółty lepiej widać na tle zieleni i w półmroku, pomarańczowy na tle śniegu i jasnych nawierzchni. Niektóre branże, na przykład kolejowa i drogowa, mają własne wymagania co do koloru.

Co oznacza KAT. II na odzieży odblaskowej?

To kategoria środka ochrony indywidualnej, a nie klasa widoczności. Klasę 1, 2 lub 3 znajdziesz przy piktogramie normy EN ISO 20471 na metce.

Jak często wymieniać odzież ostrzegawczą?

Wtedy, gdy materiał tła wyblakł lub jest trwale zabrudzony, pasy odblaskowe są popękane lub odklejone, albo gdy przekroczono liczbę prań podaną przez producenta. Przy pracy w kurzu i błocie zwykle następuje to szybciej niż wskazywałby wygląd odzieży.

Czy można naszyć logo firmy na odzież ostrzegawczą?

Tak, ale logo nie może zasłaniać pasów odblaskowych i nie powinno zajmować dużej części tła, bo może to obniżyć klasę ubrania. Przy zamówieniach dla firm możemy przygotować znakowanie odzieży tak, aby nie wpływało na zgodność z normą.

Zobacz kamizelki, kurtki, polary i koszulki w kategorii odzież ostrzegawcza. Kompletujesz odzież dla zespołu? Pomożemy dobrać klasę do stanowisk, przygotujemy znakowanie i fakturę VAT: 570 168 800, sklep@bhp4.pl.